Verslaving als aangeleerd gedrag

Een nieuwe opvatting, die sinds 1980 door steeds meer deskundigen onderschreven wordt, ziet verslaving als een aangeleerd gedragspatroon. Of de verslaafde nu veel of weinig van het verslavende middel gebruikt, het verslavingsgedrag is door dezelfde leerprocessen tot stand gekomen. Hoewel het gevolg van de verslaving een ziekte kan zijn, zoals levercirrose bij alcoholisten en longkanker bij rokers, betekent dit niet dat het verslavingsgedrag op zichzelf een ziekte is, of te wijten is aan een 'fout' in het karakter. Hoe komt, volgens deze opvatting, een verslaving tot stand? De verslaafde heeft geleerd dat het uitvoeren van een bepaald gedrag (roken, drinken, gokken, eten, enzovoort) een aantal voordelen oplevert, meestal op korte termijn. Op den duur is hij of zij dit gedrag gaan gebruiken om met moeilijke situaties om te gaan. Bijvoorbeeld veel drinken bij onzekerheid in sociale contacten, roken om de zenuwen te kalmeren, overmatig eten om verveling te verdrijven. Ongemerkt heeft dit gedrag een functie gekregen in het leven van de betreffende persoon. Daarbij verliest hij of zij een reele kijk op de negatieve gevolgen van dit gedrag, die meestal pas op langere termijn duidelijk worden. Die negatieve gevolgen kunnen lichamelijk zijn, maar er kunnen ook problemen ontstaan in de omgang met anderen. Het hangt sterk af van de normen in de samenleving of men een bepaald gedrag een verslaving noemt, en wanneer men het een normaal verschijnsel vindt.

Verslaving is dus een aangeleerde gewoonte die veranderd kan worden in gedrag dat onder controle is. Het ontstaan van de verslaving is grotendeels een onbewust proces. De ontwenning daarentegen vereist inzet, medewerking en eigen verantwoordelijkheid van de verslaafde. Hiervoor is niet per se een intensieve begeleiding door deskundigen nodig. Dit kan ook door zelfwerkzaamheid van de verslaafde gebeuren. In het proces van afleren van de verslaving is een terugval in het oude gedrag, een teken van het nog niet 'klaar zijn' voor die bepaalde situatie. Uit zo'n moment van terugval kan worden opgemaakt waar de zwakke plekken zitten.

Het is duidelijk dat deze nieuwe opvatting over verslaving veel meer aanknopingspunten voor ontwenning biedt. U kunt dus zelf veel aan die ontwenning doen.